Troch? niezauwa?enie, przynajmniej u nas, min??a kolejna rocznica rewolucji pa?dziernikowej. Jedn? z pó?nych i z pewno?ci? nie najwa?niejszych z punktu widzenia losów ludzko?ci konsekwencji tego historycznego wydarzenia by?o kilka modeli samochodów osobowych, które bardzo zaznaczy?y si? w motoryzacyjnym krajobrazie Polski.
Co ciekawe, wiele z pojazdów opatrzonych tabliczk? z napisem “sdie?ano w CCCP” ?yje do dzi?. Podobnie, jak sentyment, który wzbudzaj? w?ród dawnych i obecnych w?a?cicieli.
Wspania?omy?lny gest Józefa Stalina PAPWszystko zacz??o si? od wspania?omy?lnego gestu Józefa Stalina, który chc?c uchroni? braci-Polaków od szkodliwych wp?ywów zgni?ego kapitalizmu, nakaza? im zerwanie odnawianej w?a?nie jeszcze przedwojennej wspó?pracy z w?oskim Fiatem i podarowa? licencj? na produkcj? samochodu produkcji radzieckiej, czyli - wedle ówczesnych kryteriów - najlepszego z mo?liwych. Dyskretnie przemilczano fakt, ?e by? on konstrukcj?, do której inspiracj? zaczerpni?to wprost z pojazdów zachodnich, konkretnie forda i opla. Zdaniem wrogów ustroju - wr?cz bezczeln? ich podróbk?.
Nowy pojazd, GAZ M-20, nosi? nazw? Pobieda, czyli Zwyci?stwo. U nas zosta? jednak przemianowany na warszaw?. Troch? szkoda, bo do?? zabawnie by?oby je?dzi? zwyci?stwem i czyta? prasowe komunikaty o kolizji dwóch zwyci?stw na ulicach Poznania.
Pobieda-warszawa obchodzi w?a?nie swoje sze??dziesi?te urodziny - jej pierwszy egzemplarz opu?ci? ta?m? monta?ow? na ?eraniu 6 listopada 1951 r. By?a nap?dzana silnikiem o poka?nej, jak na dzisiejsze standardy, pojemno?ci 2120 ccm, ale o mocy zaledwie 50 KM. Potrafi?a si? rozp?dzi? do 105 km/godz. Z up?ywem lat zmienia?a si?, modernizowa?a, wzmacnia?a (silnik 70 KM), straci?a charakterystyczn? “garbat?” sylwetk? na rzecz klasycznego sedana. Pracowa?a jako samochód s?u?bowy ró?nych urz?dów i partyjnych komitetów. Jako taksówka i ambulans pogotowia ratunkowego. Jako milicyjny radiowóz i… drezyna kolejowa. W latach 1951-73 wyprodukowano ??cznie 254 421 egzemplarzy warszawy. I nikt ju? chyba nie pami?ta? o jej stalinowskim rodowodzie.
Dzi? jest klasycznym pojazdem zabytkowym, wspominanym z rozrzewnieniem przez starszych kierowców, którzy na tym modelu zdobywali swoje prawo jazdy. Na rynku kolekcjonerskim osi?ga ca?kiem spore ceny, cho? og?osze? z ofertami sprzeda?y warszaw nie ma zbyt wielu. W?a?ciciel samochodu z 1954 r. (szarego, bezwypadkowego) ??da za? dok?adnie 23 470 z?. Inny egzemplarz, z 1963 r., czerwony, ma kosztowa? 27 500 z?.
Prominenci przemieszczali si? czajkami
Fot. Lech Zielaskowski /East NewsWypiel?gnowane warszawy wo?? nowo?e?ców do ?lubu. “…naprawd? tyle szcz??cia wszystkim ?ycz?, ile daje mi warszawa w ka?dy dzie?” - pisze na czo?ówce swojej strony internetowej w?a?ciciel jednej z takich limuzyn.
Warszawa by?a traktowana jako od zarania nasza, swojska i poczciwa. Na polskich drogach nie brakowa?o jednak pojazdów importowanych wprost z ZSRR, o jednoznacznym rodowodzie.
Cywilni i wojskowi prominenci wysokiej rangi przemieszczali si? czajkami. Produkowane od 1959 r. jako sedany i kabriolety, wzorowane na ameryka?skim packard carribean, mia?y miejsca dla siedmiu osób i 5,5-litrowe silniki V 8 o mocy 195 KM. W wersji GAZ-13 pali?y 40 litrów benzyny na 100 km (nowszy GAZ-14 by? oszcz?dniejszy - zu?ywa? w mie?cie “tylko” 29 l/100 km, a na trasie 17,5 l), ale by?y wyposa?ane w takie niespotykane wtedy po tej stronie ?elaznej Kurtyny luksusy, jak elektrycznie otwierane szyby i automatyczne skrzynie biegów z dodatkowym, tzw. defiladowym prze?o?eniem, umo?liwiaj?cym dygnitarzom powolny przejazd mi?dzy szpalerami wiwatuj?cej na ich cze?? ludno?ci. A na wypadek, gdyby okrzyki entuzjazmu przeobrazi?y si? w gro?ne pomruki, czajka potrafi?a b?yskawicznie rozp?dzi? si? do 160 km/godz.
Dzisiaj czajki s? rarytasem. W sieci znale?li?my tylko jedno og?oszenie o sprzeda?y modelu GAZ-13. Cena samochodu z 1962 r. - 97 000 z?.
Z wo?gi porywali dzieci wprost z ulicy
Fot. Krzysztof Chojnacki /East NewsDu?o wi?ksz? rol? na naszych drogach odegra?a wo?ga. Samochód ten sta? si? bohaterem jednej z najmroczniejszych legend PRL. Z ust do ust przekazywano sobie mro??c? krew w ?y?ach opowie?? o kr???cej po Polsce tajemniczej czarnej wo?dze, której pasa?erowie (pasa?er? kierowca?) porywali wprost z ulicy dzieci, jak g?osi?a wie?? wykorzystywane nast?pnie za granic? jako dawcy organów do przeszczepów.
Na co dzie? jednak wo?gi je?dzi?y przede wszystkim w roli samochodów s?u?bowych. Niezbyt zrywnych i szybkich (GAZ-21: przyspieszenie od 0 do 100 km/godz. w 34 sekundy, pr?dko?? maksymalna 135 km/godz.), ale komfortowych. Do 1958 r. przedni? atrap? tej limuzyny zdobi?a czerwona, pi?cioramienna gwiazda, s?awi?ca radzieck? my?l techniczn? w motoryzacji. Ale chyba nie dlatego z wozów tych ch?tnie korzystali funkcjonariusze komunistycznych s?u?b bezpiecze?stwa.
Nast?pca pierwszej wersji wo?gi, czyli model GAZ-24, by? popularny w?ród taksówkarzy i przedstawicieli tzw. prywatnej inicjatywy. Znali?my pewnego hodowc? kurczaków, posiadacza nowiutkiego mercedesa, który wola? jednak je?dzi? w?a?nie wo?g?, twierdz?c, ?e jest wygodniejsza i o wiele lepiej dostosowana do nawierzchni polskich dróg ni? supernowoczesne auto ze Stuttgartu.
Na polskim rynku wtórnym wo?ga jest do?? szeroko reprezentowana. GAZ-24, czarny, gara?owany, pierwszy w?a?ciciel, rocznik 1975, silnik 2400 ccm, welurowa tapicerka, radio CD - cena 6 900 z?, do negocjacji. GAZ-21,1962 r., przebieg 200 000 km, “auto 100 % sprawne, w?a?ciciel posiada jelenia z maski” - 19 500 z?. GAZ-24, 1982 r., bia?y, diesel 2.5 l, przebieg 88 000 km - 4 500 z?. To tylko niektóre z ofert obecnych na serwisach og?oszeniowych.
Kolejne wcielenia wo?gi by?y na polskich drogach w zasadzie nieznane. Nie wy??czaj?c ostatniego - produkowanej w latach 2008-2010 na ameryka?skiej licencji (chrysler sebring/dodge stratus) wo?gi siber.
“Zemsta Stalina”, “T 34 sport”, “Bre?niew na turbinie”
Fot. Szlaga/REPORTERPrzeciwie?stwem ekskluzywnej wo?gi by? przeznaczony dla szerszych kr?gów spo?ecze?stwa zaporo?ec. Zwolennicy produkowanego przez 34 lata w kilku odmianach auta wskazywali na jego podobie?stwa do samochodów zachodnich, najpierw w?oskiego fiata 600, a potem do niemieckiego NSU prinz. Sceptycy obdarzali je ma?o pochlebnymi przydomkami: “zemsta Stalina”, “T 34 sport”, “najszybszy traktor ?wiata”, “Bre?niew na turbinie”, “Natasza princ” itp. Zaporo?ce, które w ZSRR i krajach powsta?ych po upadku Zwi?zku Radzieckiego zyska?y status pojazdów kultowych, by?y eksportowane tak?e do Polski, gdzie jednak nie wzbudza?y takich emocji. Co nie znaczy, ?e nie maj? do dzi? swoich mi?o?ników. Kto? jest zainteresowany kupnem? Prosz? bardzo. Egzemplarz z 1978 r., czerwony, silnik 1.2 l, znikomy przebieg, bezwypadkowy, pierwszy w?a?ciciel, jest do kupienia za jedyne 5 555 z?.
Nast?pc? zaporo?ca by?a pochodz?ca z tej samej fabryki, du?o nowocze?niejsza (silnik ch?odzony ciecz?) tavria. Sprzedawano j? tak?e - w latach 90. - w Polsce. Z zachodnimi rywalami mia?a konkurowa? cen?.
Moskwicz mia? ambicje sportowe
Danuta B. ?omaczewska /East NewsWarto wspomnie? koniecznie równie? o moskwiczu, swego czasu bardzo ciep?o przyj?tego przez zmotoryzowanych Polaków. Pierwszy model, oznaczony numerem 400, a b?d?cy kopi? opla kadetta, mia? s?abowity silnik (23 KM) i rozp?dza? pojazd do nie wi?cej ni? 90 km/godz. Kolejne wersje by?y coraz mocniejsze i lepiej wyposa?one. Ta znana z naszych dróg - 408 - mia?a silnik o pojemno?ci 1360 ccm i mocy 50 KM. By?a produkowany w latach 1967 - 75. Produkcj? ostatniego wcielenia moskwicza - 2141 - zako?czono w 1998 r.
Moskwicz mia? tak?e ambicje sportowe - wygra? samochodowe mistrzostwa ZSRR, uczestniczy? w Rajdzie Safari. Planowano budow? bolidu z my?l? o… Formule 1.
Dzisiaj moskwicza mo?na w Polsce kupi? za grosze. Na przyk?ad model 407 z 1962 r., zosta? wystawiony z cen? wywo?awcz? 3 200 z?.
APOddzielny, obszerny rozdzia? w historii udzia?u pojazdów “sdie?ano w CCCP” w Polsce napisa?a ?ada. W PRL ?ywy by? spór o to, który z samochodów jest wygodniejszy, bardziej niezawodny, presti?owy. Fiat 125p czy ?ada? Ogó? zorientowanego w temacie spo?ecze?stwa przychylniejszym okiem spogl?da? na wytwór motoryzacji radzieckiej, co przejawia?o si? m.in. w wy?szych cenach na gie?dzie. Trafia?y tam egzemplarze u?ywane, bowiem nowe by?y dost?pne wy??cznie na talony, rozdawane przez ?askaw? w?adz? najbardziej zas?u?onym i najwierniejszym z wiernych. Przydzia? na ?ad? dowodzi? wysokiej pozycji obdarowanego nim szcz??liwca w hierarchii spo?ecznej.
Nie ma jednak chyba czego ?a?owa?…
Obiektem szczególnego po??dania by? model 2107 z roku 1982, z przodu, ze wzgl?du na kszta?t atrapy, kojarzony z… mercedesem. Bardzo dobr? opini? cieszy?a si? tak?e terenowa ?ada niva, uznawana za samochód nie do zdarcia.
Polakom bardzo spodoba?a si? równie? ?ada samara, produkowany od po?owy lat 80. samochód o nowoczesnej sylwetce, nap?dzany silnikami zaprojektowanymi przy wspó?pracy z firm? Porsche.
?ada jest praktycznie jedynym modelem samochodu produkowanego w ZSRR, spotykanym do dzisiaj w normalnej eksploatacji na naszych drogach. Emerytowani dyrektorzy wiod?cych przedsi?biorstw przemys?u wydobywczego i ci??kiego z ?ezk? w oku czytaj? zapewne og?oszenia, z których wynika, ?e samochód, z którego kiedy? byli tak dumni, mo?na dzi? kupi? za równowarto?? ?redniej klasy telewizora. ?ada 2107 z 1989 r., 1500 ccm, bia?a - cena 2 000 z?. Rocznik 1989, bezwypadkowy, czerwony, gara?owany, 50 000 km, pierwszy w?a?ciciel - 2 800 z? (do negocjacji). Jest w czym wybiera?.
Wraz z ko?cem ZSRR sko?czy? si? tak?e zorganizowany na du?? skal? import samochodów z tego kierunku. I mimo wszelkich wspomnie? i sentymentów, nie ma jednak chyba czego ?a?owa?…
